Thế mà, có một mặt hàng có ảnh hưởng rất lớn tới xã hội là sách giáo khoa thì vào ngày 1/5/2008, Nhà xuất bản Giáo dục (NXBGD) lại có thông báo cho các nhà in dự định điều chỉnh tăng 10% giá? Hiện dư luận đang có rất nhiều ý kiến xung quanh việc tăng giá sách giáo khoa (từ lớp 1 đến lớp 12) năm học 2008 - 2009. Sau đây là ý kiến phản hồi chúng tôi ghi nhận được xung quanh vấn đề này.

Nhà Xuất bản Giáo dục dự định tăng 10% giá sách giáo khoa ở toàn bộ ba cấp học. Cụ thể, sách GK lớp 1 tăng từ 37.400 đồng/bộ lên 40.800 đồng/bộ; SGK lớp 2 tăng từ 35.600 đồng/bộ lên 38.900 đồng/bộ; lớp 3 tăng từ 38.700 đồng/bộ lên 42.300 đồng/bộ... Như vậy, mỗi bộ sách sẽ tăng từ 3.000 -12.000 đồng tùy theo lượng sách ở mỗi cấp, lớp học. Theo tính toán của NXB Giáo dục, việc mỗi học sinh chỉ thêm 3 -12.000 đồng/một bộ sách thì lượng tiền chả đáng là bao. Nhưng số tiền tăng đó ở nông thôn, gia đình kinh tế khó khăn, hoặc ở vùng sâu, vùng xa thì lại là cả một vấn đề.

Lý giải nguyên nhân tăng giá sách, Lãnh đạo NXB Giáo dục cho biết: do lượng giấy khan hiếm, giá giấy tăng đột biến gần 30%, giá xăng dầu cũng tăng, dẫn đến chi phí chuyên chở tăng... Nếu giữ giá sách như hiện nay, NXB sẽ chịu lỗ hơn 50 tỷ đồng. Thực hiện tăng giá sách, NXB sẽ không phải chịu lỗ, nhưng người dân, nhất là học sinh nghèo sẽ như thế nào trong hoàn cảnh lại phải chi thêm tiền mua sách trong khi rất nhiều mặt hàng thiết yếu tăng giá ?

Tại nhà sách Tiền Phong trên đường Nguyễn Thái Học, sách vẫn được bán với giá cũ (do nhà sách chưa nhập sách mới) nên khá nhiều phụ huynh tới mua. Chị Hoa (Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết: còn gần 4 tháng mới tới ngày khai giảng năm học mới, nhưng lo sách giáo khoa tăng giá nên tôi đã quyết định mua trước sách cho con em. Còn tại một số nhà sách thuộc hệ thống phát hành của NXB Giáo dục, theo ghi nhận của phóng viên, họ đã áp dụng giá mới, tăng gần gấp rưỡi so với giá cũ .

Lường trước những khó khăn khi giá sách tăng cao, NXB Giáo dục đã đề xuất phương án mua lại sách cũ để hỗ trợ các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Theo đó, sau khi mua với giá bằng 25% giá bìa, NXB sẽ bán lại cho học sinh với giá từ 35% trở lên thông qua các Công ty Sách - Thiết bị trường học địa phương. Tuy nhiên, với điều kiện sách phải còn nguyên vẹn, không rách bìa và trang ruột, không bị mất trang, không dây bẩn... Những điều kiện này sẽ rất khó thực hiện đối với lứa tuổi học sinh “ăn chưa no, lo chưa tới''.

Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ đầu năm 2007, NXB Giáo dục là doanh nghiệp có khoản lãi rất lớn với doanh thu bình quân đạt 800 - 900 tỷ đồng/năm. Trong đó, mặt hàng chiến lược của nhà xuất bản là sách giáo khoa mà hàng triệu học sinh các cấp bắt buộc phải mua. Được biết, hiện chi phí phát hành sách giáo khoa chiếm tới 24% giá bìa. Theo tính toán của các chuyên gia, tỷ lệ phí phát hành 24% cho SGK là cao so với mặt bằng chung. Có lẽ NXBGD cũng nhìn thấy điều bất hợp lý trong phí phát hành nên đã có động thái họp với các nhà phát hành giảm 2% phí để giá thành sách chỉ còn tăng thêm 10% như hiện nay. Nhưng liệu đây đã là mức giảm “tối thiểu“ chi phí sản xuất SGK chưa, vì nếu NXB giảm 4% phí phát hành thì sách giáo khoa vẫn ở “chiếu trên“ so với các ấn phẩm phát hành khác (?).

Hiện nay, đang có rất nhiều ý kiến về các giải pháp để giữ ổn định giá sách giáo khoa. Theo GS Nguyễn Minh Thuyết, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa Giáo dục thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội thì NXB Giáo dục là một doanh nghiệp nên vẫn phải có lãi, nhưng không nên để giá sách ảnh hưởng tới những học sinh nghèo, học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Đối với các sách giáo khoa được tái bản nhiều lần, NXB nên có biện pháp giảm giá bán. Phương án nữa là đề nghị Chính phủ trợ giá giấy và công in sách giáo khoa... Cũng từ kết quả thanh tra Chính phủ năm 2007, việc độc quyền sách giáo khoa chính là lý do khiến NXB không có sự cạnh tranh, do đó họ không cần giảm giá bán sách cũng như tăng chất lượng in ấn.

Học kỳ I năm học 2007 - 2008, chỉ riêng bậc tiểu học đã có gần 13.000 học sinh bỏ học, tập trung đông ở những tỉnh vùng cao, vùng sâu vùng Tây Nguyên, Tây Nam Bộ, Tây Bắc do hoàn cảnh khó khăn và nhiều lý do khác. Thực tế này có thể trầm trọng hơn khi bộ sách giáo khoa sẽ tăng thêm vài nghìn đồng. Một gia đình đông con đồng nghĩa với việc phụ huynh phải bỏ ra thêm vài chục nghìn đồng, thậm chí cả trăm nghìn đồng để mua sách giáo khoa.

Mức này so với các gia đình thành thị thì không đáng kể, nhưng so với các gia đình ở nông thôn, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa thì là cả một nỗi lo, thậm chí là một gánh nặng lớn và nguy cơ trẻ bỏ học sẽ có thể tăng lên. Chị Nguyễn Thị Quế (Thanh Trì, Hà Nội) phải mua cả 2 bộ sách lớp 3 và lớp 11 mới cho con vì 2 anh em cách tuổi khá xa nên không thể dùng chung sách của nhau. Thu nhập cả gia đình trông vào mấy gánh rau của mẹ mà riêng tiền sách cho 2 đứa con đã mất cả trăm nghìn đồng. Giộng buồn buồn, chị nói: “Thịt cá tăng có thể nhịn không ăn nhưng “nhịn” sách giáo khoa thì chúng nó làm sao đi học được''...

Vấn đề tăng giá sách giáo khoa vào thời điểm này của NXB Giáo dục đang khiến dư luận, nhất là các bậc phụ huynh